Pogorszenie słuchu – kiedy warto wykonać badanie?

Pogorszenie słuchu może rozwijać się stopniowo i przez długi czas pozostawać niezauważone. Pierwszym sygnałem nie zawsze jest wyraźne „gorsze słyszenie”. Często pojawiają się trudności w rozumieniu mowy, szczególnie w hałasie, częste proszenie o powtórzenie wypowiedzi lub potrzeba zwiększania głośności telewizora.

Zaburzenia słuchu mogą wystąpić w każdym wieku, dotyczyć jednego albo obu uszu oraz mieć różne nasilenie i przyczyny. Odpowiednio dobrane badania pozwalają określić rodzaj i stopień niedosłuchu oraz zaplanować dalsze postępowanie.

Jak może objawiać się pogorszenie słuchu?

Warto zwrócić uwagę na:

• trudności w rozumieniu rozmowy, szczególnie w hałasie lub większej grupie osób,
• częste proszenie rozmówców o powtarzanie,
• wrażenie, że inni mówią niewyraźnie,
• potrzebę zwiększania głośności telewizora, radia lub telefonu,
• trudności w określeniu, z którego kierunku dochodzi dźwięk,
• gorsze słyszenie przez jedno ucho,
• uczucie zatkania lub pełności w uchu,
• szumy uszne,
• unikanie rozmów i spotkań z powodu trudności w słyszeniu,
• nieprawidłowy wynik wcześniejszego badania słuchu.

U dzieci sygnałem mogą być również brak reakcji na ciche dźwięki, częste pytanie „co?”, opóźniony rozwój mowy, niewyraźna wymowa, zwiększanie głośności urządzeń oraz trudności z koncentracją i nauką.

Nagłe pogorszenie słuchu wymaga pilnej pomocy

Jeżeli słuch pogorszył się nagle - w ciągu kilku godzin lub maksymalnie trzech dni - szczególnie w jednym uchu, nie należy czekać na planowy termin badania. Nagła utrata słuchu wymaga pilnej oceny laryngologicznej, najlepiej w ciągu 24 godzin.

Pilnej konsultacji wymaga również pogorszenie słuchu, któremu towarzyszą zawroty głowy, zaburzenia równowagi, opadanie lub drętwienie części twarzy, silny ból ucha albo wyciek z ucha.

Jakie mogą być przyczyny pogorszenia słuchu?

Przyczyny zaburzeń słuchu są różne - od łatwych do usunięcia przeszkód w przewodzie słuchowym po trwałe uszkodzenie ucha wewnętrznego. Ustalenie przyczyny wymaga badania uszu oraz odpowiednio dobranych badań słuchu.

Zaburzenia przewodzenia dźwięku

Dźwięk może nie docierać prawidłowo do ucha wewnętrznego z powodu:

• nagromadzenia woskowiny,
• zapalenia ucha zewnętrznego lub środkowego,
• płynu w jamie bębenkowej,
• perforacji błony bębenkowej,
• zaburzeń pracy kosteczek słuchowych,
• otosklerozy.

Ten rodzaj niedosłuchu bywa przejściowy i może ustąpić po leczeniu przyczyny.

Uszkodzenie ucha wewnętrznego lub drogi słuchowej

Pogorszenie słuchu może być również związane z:

• naturalnymi zmianami związanymi z wiekiem,
• długotrwałym narażeniem na hałas lub jednorazowym bardzo głośnym dźwiękiem,
• przyjmowaniem niektórych leków mogących uszkadzać słuch,
• infekcjami i urazami,
• chorobami ucha wewnętrznego,
• uwarunkowaniami genetycznymi,
• chorobami neurologicznymi.

Taki niedosłuch może być trwały, dlatego ważne jest możliwie wczesne rozpoznanie i dobranie odpowiedniego postępowania.

Niedosłuch mieszany

U niektórych pacjentów jednocześnie występują zaburzenia przewodzenia dźwięku oraz uszkodzenie ucha wewnętrznego. Mówimy wtedy o niedosłuchu mieszanym.

Na podstawie samych objawów nie można wiarygodnie określić rodzaju niedosłuchu. Konieczne są badanie lekarskie i diagnostyka audiologiczna.

Jakie badania wykonuje się przy pogorszeniu słuchu?

Diagnostykę rozpoczynamy od wywiadu i badania uszu. Następnie dobieramy badania odpowiednio do wieku pacjenta, zgłaszanych trudności oraz wyniku badania lekarskiego.

Audiometria tonalna

Pozwala określić najcichsze dźwięki słyszane przez pacjenta na poszczególnych częstotliwościach oraz ocenić stopień i rodzaj niedosłuchu.

Audiometria słowna

Ocenia zdolność rozumienia mowy. Jest szczególnie pomocna, gdy pacjent słyszy dźwięki, ale ma trudności ze zrozumieniem wypowiedzi.

Tympanometria

Służy do oceny funkcjonowania ucha środkowego. Może pomóc rozpoznać m.in. obecność płynu w jamie bębenkowej lub zaburzenia wentylacji ucha.

Otoemisje akustyczne – OAE

To obiektywne badanie funkcji ucha wewnętrznego, które nie wymaga aktywnej odpowiedzi pacjenta. Może być wykonywane również u dzieci.

Słuchowe potencjały wywołane – ABR

Badanie ocenia odpowiedź drogi słuchowej na dźwięki. Stosuje się je m.in. wtedy, gdy wykonanie wiarygodnych badań wymagających współpracy pacjenta jest utrudnione.

Nie każdy pacjent wymaga wykonania wszystkich badań. Zakres diagnostyki ustalamy indywidualnie, a po jej zakończeniu omawiamy wyniki i zalecamy dalsze postępowanie.

Co dalej po rozpoznaniu niedosłuchu?

Dalsze postępowanie zależy od rodzaju, przyczyny i stopnia niedosłuchu oraz od tego, jak wpływa on na codzienne funkcjonowanie pacjenta.

W zależności od wyniku diagnostyki lekarz może zalecić:

• leczenie choroby ucha lub usunięcie przeszkody utrudniającej przewodzenie dźwięku,
• kontrolne badania słuchu,
• dalszą diagnostykę laryngologiczną, obrazową lub neurologiczną,
• dobór aparatu słuchowego,
• zastosowanie innych urządzeń wspomagających słyszenie,
• konsultację w ośrodku zajmującym się implantami słuchowymi,
• rehabilitację słuchową lub terapię wspierającą rozwój mowy u dziecka.

Nie każdy niedosłuch wymaga takiego samego leczenia. Celem diagnostyki jest dobranie postępowania do indywidualnych potrzeb pacjenta i ograniczenie wpływu zaburzeń słuchu na komunikację, naukę, pracę oraz codzienne funkcjonowanie.

Pogorszenie słuchu u dzieci

Zaburzenia słuchu u dziecka nie zawsze są łatwe do zauważenia. Dziecko może reagować na część dźwięków, a jednocześnie mieć trudności ze słyszeniem mowy lub określonych częstotliwości. Prawidłowy wynik badania przesiewowego po urodzeniu nie wyklucza również niedosłuchu, który pojawi się później.

Warto wykonać badanie słuchu, gdy dziecko:

• nie reaguje na głos lub ciche dźwięki,
• wydaje się słyszeć tylko niektóre dźwięki,
• często prosi o powtórzenie wypowiedzi,
• zwiększa głośność telewizora lub innych urządzeń,
• ma opóźniony rozwój mowy albo mówi niewyraźnie,
• nie zawsze rozumie polecenia,
• ma trudności z koncentracją, nauką lub funkcjonowaniem w grupie,
• przebyło nawracające zapalenia uszu,
• uzyskało nieprawidłowy wynik wcześniejszego badania słuchu.

Objawy niedosłuchu bywają mylone z nieuwagą lub brakiem współpracy. Jeżeli rodzice, nauczyciele lub opiekunowie zauważają zmianę reakcji dziecka na dźwięki, nie należy czekać na nasilenie problemu.

Rodzaj badania dobieramy do wieku, rozwoju i możliwości współpracy dziecka. W zależności od wskazań diagnostyka może obejmować badania wymagające jego aktywnej odpowiedzi oraz badania obiektywne, takie jak tympanometria, otoemisje akustyczne lub ABR.

Wczesne rozpoznanie zaburzeń słuchu jest ważne dla rozwoju mowy, komunikacji, nauki i funkcjonowania społecznego dziecka.